>> Phân Loại Thuốc >> Thuốc đông y

Tắc kè, thuốc quý bổ thận
Tin đăng ngày: 1/6/2013 1:34:00 PM

Tắc kè tên khoa học Gekko gekko L., tên thuốc là cáp giới. Đuôi tắc kè là bộ phận quý nhất của con vật khi tổn thương có thể mọc lại. Tắc kè sống ở các hốc cây, hang đá, có ở khắp các tỉnh miền núi nước ta. Mùa săn bắt thường từ tháng 5 đến tháng 10, lúc này tắc kè thường kêu nên dễ phát hiện.

Bộ phận dùng cả con đã chế biến bằng cách nhúng nước sôi, hoặc dùng rượu làm sạch lông, vẩy, loại bỏ phủ tạng, đầu (chặt từ sau hai u mắt) và bàn chân. Có thể dùng tươi hay tẩm rượu nướng vàng để dùng.




Thành phần hóa học trong tắc kè có chứa chất béo, các acid amin tối cần thiết cho cơ thể, một số nguyên tố vi lượng, tỷ lệ hoạt chất ở đuôi cao hơn ở thân tắc kè nên khi chế biến phải bảo tồn đuôi mới tốt.

Theo Đông y, tắc kè vị mặn, tính ấm; quy vào hai kinh phế, thận. Tác dụng bổ phế khí, ích tinh huyết, bổ thận dương, dùng trị các bệnh hen suyễn lâu ngày, hư lao, ho ra máu, các chứng lưng đau, gối mỏi, tai ù, sinh lý kém, liệt dương, di tinh, phụ nữ kinh nguyệt không đều, các trường hợp suy nhược thần kinh, tinh thần mệt mỏi, lao động trí óc căng thẳng, toàn thân suy nhược. Liều dùng 3 - 5g bột.

Tắc kè được dùng trong các bài thuốc chữa bệnh sau:

- Chữa tà khí ở vùng phế, trong ngực tích huyết gây đau, mất tiếng, ho lâu ngày. Bài thuốc: tắc kè 1 đôi, sinh địa hoàng 80g, a giao 40g, kha tử 60g, mạch môn đông 80g, tế tân 30g, cam thảo 40g, hoàn viên bằng quả táo, mỗi lần uống 1 viên, ngâm cho tan ra, uống trước bữa ăn.

- Trường hợp suyễn cấp ở người cao tuổi thể trạng hư yếu thường hình thành chứng trên thực dưới hư, suyễn gấp đoản hơi, so vai để thở, đàm khò khè, lưng lạnh sợ rét nặng hoặc sau khi đàm suyễn đã dịu cần phải ôn thận, nạp khí, hóa đàm, lợi phế, bình suyễn, chỉ khái.

Bài thuốc Cáp giới tứ tử phương: tắc kè 1 đôi, câu kỷ tử 12g, sa uyển tử 12g, tiền hồ 9g, trầm hương 2g, nữ trinh tử 12g, thỏ ty tử 12g, hạnh nhân 12g, tử uyển 9g. Tán bột hòa nước ấm uống mỗi lần 8g, ngày 2 - 3 lần.

- Nếu kiêm chứng chân tay lạnh, thể trạng hàn quá nặng.

Bài thuốc: Hạ thị suyễn chứng phương để ôn thận, nạp khí, hóa đàm, bình suyễn: tắc kè 1 đôi, trầm hương 6g, nhân sâm 15g, cam thảo 6g, trần bì 6g, phục linh 10g, tang bạch bì 10. Tán thành bột, hòa nước chín uống, mỗi lần 8g.

- Người cao tuổi mắc chứng suyễn khái nếu kiêm chứng lưỡi tối tía, môi tái thuộc dương hư huyết trệ.

Khi chế biến tắc kè làm thuốc phải bảo tồn đuôi.

Bài thuốc: Trần thị phù chính cố bản phương để phù chính, khử ứ, loại trừ gốc rễ của bệnh gồm: nhân sâm, tam thất, xuyên bối, tắc kè, đông trùng hạ thảo lượng bằng nhau. Tán bột ngày uống 2- 3 lần, mỗi lần 2g hoặc dùng rượu Cáp giới nhân sâm trong bữa cơm có tác dụng trợ dương, ích khí, hành ứ, thông mạch, bồi bổ cơ thể: tắc kè 1 đôi, nhân sâm 60g, rượu trắng 500ml, ngâm 30 ngày trở lên, mỗi lần uống 10 - 15ml, ngày 2 lần.

- Chữa chứng khái suyễn lâu ngày, đờm đặc vàng, ho ra mủ lẫn máu, ngực bồn chồn, nóng, người gầy yếu, mạch phù hư hoặc lâu ngày thành phế nuy, phải bổ khí thanh phế, chỉ khái, bình suyễn.

Bài thuốcNhân sâm cáp giới tán: tắc kè 1 đôi, hạnh nhân 5 lạng, cam thảo 5 lạng, nhân sâm 2 lạng, phục linh, bối mẫu, tang bì, tri mẫu đều 2 lạng, sao giòn, tán mịn, ngày 3 lần, mỗi lần 15g với nước chín.

- Trường hợp suy nhược cơ thể, sinh lý yếu, liệt dương, di tinh, tiểu tiện nhiều lần, ngũ canh tả do thận dương hư.

Bài thuốc: tắc kè 1 đôi, nhân sâm, ngũ vị tử đều 60g, hồ đào nhục 80g hoặc ba kích 60g, phục linh 40g, bạch truật 60g làm bột uống ngày 2 - 3 lần, mỗi lần 15g.

DSCKI. Phạm Hinh(SK&ĐS)